Maxwell to Waves

电磁波方程推导与解

向下滚动探索物理之美

01. 初始条件

考虑真空环境(无自由电荷 $\rho=0$,无传导电流 $\mathbf{J}=0$)。此时麦克斯韦方程组简化为:
$$ \begin{align} \nabla \cdot \mathbf{E} &= 0 \\ \nabla \cdot \mathbf{B} &= 0 \\ \nabla \times \mathbf{E} &= -\frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t} \\ \nabla \times \mathbf{B} &= \mu_0 \epsilon_0 \frac{\partial \mathbf{E}}{\partial t} \end{align} $$

02. 旋度的旋度

为了解耦 $\mathbf{E}$ 和 $\mathbf{B}$,我们对法拉第定律的两边同时取旋度:
$$ \nabla \times (\nabla \times \mathbf{E}) = \nabla \times \left( -\frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t} \right) $$
交换时空导数顺序: $$ \nabla \times (\nabla \times \mathbf{E}) = -\frac{\partial}{\partial t} (\nabla \times \mathbf{B}) $$

03. 矢量恒等式

利用矢量分析恒等式展开左边(其中 $\nabla \cdot \mathbf{E} = 0$):
$$ \begin{aligned} \text{LHS} &= \nabla(\nabla \cdot \mathbf{E}) - \nabla^2 \mathbf{E} \\ &= \nabla(0) - \nabla^2 \mathbf{E} \\ &= -\nabla^2 \mathbf{E} \end{aligned} $$

04. 得到波动方程

将右边利用安培定律替换,并令左右相等,消去负号:
$$ \nabla^2 \mathbf{E} = \mu_0 \epsilon_0 \frac{\partial^2 \mathbf{E}}{\partial t^2} $$
对比经典波动方程 $\nabla^2 \psi = \frac{1}{v^2}\frac{\partial^2 \psi}{\partial t^2}$,我们发现光速为: $$ v = \frac{1}{\sqrt{\mu_0 \epsilon_0}} = c \approx 3 \times 10^8 \text{ m/s} $$

05. 解的具体形式

上述方程最简单的解是单色平面波。假设波沿 $x$ 轴传播,电场沿 $y$ 轴振动:
$$ \mathbf{E}(x,t) = E_0 \cos(kx - \omega t) \hat{\mathbf{j}} $$
对应的磁场 $\mathbf{B}$ 必然垂直于 $\mathbf{E}$ 和传播方向(即沿 $z$ 轴):
$$ \mathbf{B}(x,t) = B_0 \cos(kx - \omega t) \hat{\mathbf{k}} $$
其中 $k$ 为波数,$\omega$ 为角频率。

06. E与B的关系

将解代入麦克斯韦方程($\nabla \times \mathbf{E} = -\frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t}$),可得振幅关系:
$$ E_0 = c B_0 $$
这表明:
  • 同相位:$\mathbf{E}$ 和 $\mathbf{B}$ 同时达到最大值和零点。
  • 正交性:$\mathbf{E} \perp \mathbf{B} \perp \mathbf{k}$(传播方向)。
  • 能量:虽然 $B_0$ 数值小,但两者贡献的能量密度相等。
© 沈阳窦老师 / 高中物理 2025